Decyzja inspektora PIP o przekształceniu umowy zlecenia w umowę o pracę

Decyzja inspektora PIP o przekształceniu umowy zlecenia w umowę o pracę – czyli o wylewaniu dziecka z kąpielą

Trwają intensywne prace nad zmiana prawa, skutkiem którego Państwowa Inspekcja Pracy zyska uprawnienie do przekształcania umów cywilnoprawnych w umowy o pracę w drodze decyzji administracyjnej. Po raz kolejny – zamiast usprawnić działanie sądów pracy oraz wewnętrzną organizację pracy PIP – całe ryzyko zostanie przeniesione na pracodawców i służby personalne.

1. Projekt, który zapewne stanie się prawem

Na początku września br. na stronach RCL pojawił się projekt zmian w ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy (numer z wykazu UD283), którego skutkiem inspektorzy PIP przejmą uprawnienia zarezerwowane do tej pory dla sądów pracy. Wiele wskazuje na to, że projekt ustawy szybko stanie się obowiązującym prawem. Po pierwsze dlatego, że stanowi wdrożenie ustaleń Polski z Unią Europejską, a konkretnie realizację kamieni milowych zawartych w Krajowym Planie Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO). Plan ten wymaga wdrożenia całej reformy do 30 czerwca 2026 r., a kamień milowy A71G – czyli dotyczący właśnie m.in. przekształcania umów cywilnoprawnych – ma zostać zrealizowany do końca 2025 r. Po drugie, na politycznym horyzoncie nie widać sprzeciwu dla wdrożenia tych zmian prawnych w zakresie.

2. Za bałagan w Państwie odpowiedzą pracodawcy i służby personalne

W największym skrócie zmiany sprowadzają się do tego, że inspektorzy pracy zostaną wyposażeni w prawo do wydawania decyzji administracyjnych o przekształceniu nieprawidłowo zawartych umów cywilnoprawnych w umowy o pracę.

W uzasadnieniu projektu wskazano, że potrzeba zmian wynika z czasochłonności prowadzenia procesu sądowego oraz ryzyka przegrania sprawy. Innymi słowy, projektodawcy – dostrzegając niewydolność organów państwa – postulują, aby to pracodawcy ponosili wszelkie niedogodności wynikające z takiego stanu rzeczy. Dodatkowo, projektodawcy wprost wskazują na czynnik w postaci „ryzyka przegrania sprawy” – podczas gdy z niekorzystnym dla pracownika wynikiem postępowania mamy przecież do czynienia przede wszystkim, gdy roszczenie pracownika jest bezpodstawne.

3. Ochrona pracodawcy – tylko w teorii

Teoretycznie, projektodawcy przewidują pewne zabezpieczenia proceduralne chroniące interes pracodawcy. W tym, organem uprawnionym do wydania decyzji przekształcającej umowę cywilnoprawną w umowę o pracę ma być okręgowy inspektor pracy a nie inspektor pracy – co ma wpłynąć pozytywnie na jakość wydawanych decyzji. Wprowadzono również tryb odwoławczy, tj. możliwość skierowania odwołania w terminie 7 dni do Głównego Inspektora Pracy a w przypadku negatywnego wyniku postępowania – do rejonowego sądu pracy w terminie 1 miesiąca od dnia doręczenia decyzji GIP. Jednakże, decyzja okręgowego inspektora pracy ma podlegać natychmiastowemu wykonaniu w zakresie skutków wynikających z przepisów prawa pracy, związanych z nawiązaniem stosunku pracy oraz obowiązkami w zakresie podatków i ubezpieczeń społecznych powstałych od dnia jej wydania. A zatem, pracodawca powinien od dnia wydania decyzji niezwłocznie realizować obowiązki wynikające z Kodeksu pracy, np. dotyczące naliczania i wypłaty wynagrodzenia, prowadzenia dokumentacji pracowniczej; urlopów czy ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych. Do daty prawomocności decyzji wstrzymane będą jedynie skutki decyzji w zakresie obowiązków podatkowych i ubezpieczeniowych powstałych przed dniem wydania decyzji. Co więcej, w projekcie nie przewidziano żadnego odszkodowania dla pracodawcy w przypadku, gdy sąd pracy nie dopatrzy się przesłanek istnienia stosunku pracy, a pracodawca, wykonując decyzję inspektora PIP, przekształci od dnia decyzji umowę cywilnoprawną w stosunek pracowniczy. Można więc założyć, że nikt nie zwróci pracodawcy pieniędzy z tytułu dodatkowo poniesionych kosztów.

4. Po co naprawiać kiedy można bardziej zepsuć

Warto podkreślić, że materia orzekania o istnieniu lub braku istnienia określonego stosunku prawnego jest naturalną materią dla rozstrzygania przez sądy a nie przez organy administracji. Aktualna konstrukcja prawna jest więc prawidłowa. Funkcjonowanie pewnych patologii na rynku pracy wcale nie oznacza, że należy zmienić organ rozstrzygający w kwestii ustalania istnienia stosunku pracy. Przeciwnie, to właśnie droga sądowa pozwala zarówno na należyte zabezpieczenie praw pracowniczych jak też stanowi gwarancję rzetelności rozstrzygnięć. Rozsądny ustawodawca powinien zadbać więc o usprawnienie działalności sądów. Realnym skutkiem projektowanych zmian będzie tymczasem wypaczenie procedur oraz nałożenie na pracodawców kolejnych ciężarów ekonomicznych związanych z zatrudnianiem pracowników.